Yatırım fonu krizi Türkiye'de tüketici harcamalarını haftalık 60 milyar lira azalttı
Türkiye'de yatırım fonlarında yaşanan kriz, tüketici harcamalarında belirgin bir daralma yarattı. Sermaye Piyasası Kurulu'nun 28 Ağustos'ta yürürlüğe koyduğu yeni düzenlemelerin ardından başlayan süreç, kredi kartı kullanımını haftalık yaklaşık 60 milyar lira azalttı.
28 Ağustos haftasında 708 milyar lira olan toplam kredi kartı harcaması, 9 Ekim haftasına gelindiğinde 648 milyar liraya geriledi. SPK'nın yatırım fonları için getirdiği çeşitlendirme zorunlulukları, kademeli sahiplik oranı tavanları ve ilişkili taraf yatırım kısıtlamaları içeren düzenlemeler, piyasada önemli bir likidite sıkışmasına yol açtı.
131 fon tasfiyeye gönderildi
Kriz, 455 binin üzerinde bireysel yatırımcıyı etkiledi. Yaklaşık 826 milyar lira (17 milyar dolar) değerindeki varlıkları yöneten 131 yatırım fonu, 17 Eylül'de SPK tarafından tasfiyeye gönderildi. Ağustos sonu ile 18 Eylül arasında fonlardan toplam 510 milyar lira (11 milyar dolar) çıkış yaşandı. Bu tutarın 411 milyar lirasını net yatırımcı çıkışları oluşturdu.
Yaşanan likidite sıkıntısına karşı Merkez Bankası kapsamlı tedbirler aldı. Haftalık repo fonlamasını 1 milyar liradan 300 milyar liraya çıkardı. Bankaların bankalararası piyasadan borçlanma limitlerini on kat artırarak 510 milyar liraya yükseltti ve teminat kesintilerini düşürdü.
İnternet alışverişinde 30 milyar liralık düşüş
Harcamalardaki gerileme, özellikle bazı kategorilerde keskin şekilde hissedildi. İnternet üzerinden yapılan alışverişler 28 Ağustos'ta 216 milyar lira iken, düzenli bir azalışla 9 Ekim haftasında 186 milyar liraya indi. Sadece bu kalemde 30 milyar liralık daralma yaşandı.
Yemek harcamaları da son bir ayda yüzde 6 azaldı. 45 milyar lira düzeyinde seyreden haftalık yemek harcaması, 41 milyar liraya geriledi. Bu düşüş, hanehalkının günlük harcamalarını kısma eğiliminin somut bir göstergesi oldu.
Eğitim ve konaklama harcamalarında da önemli azalmalar kaydedildi. Okulların açıldığı dönemde haftalık 47 milyar lira olan eğitim harcaması 15 milyar liraya düştü. Yaz sonunda 15 milyar lira seviyesindeki konaklama harcaması 9,6 milyar liraya indi. Seyahat harcamaları yüzde 21 azalarak 16 milyardan 13 milyar liraya geriledi.
Giyim ve market harcamalarında artış
Buna karşılık mevsim geçişi etkisiyle giyim ve ayakkabı harcaması yüzde 29 artarak 33 milyardan 43 milyar liraya yükseldi. Market harcamaları da 28 Ağustos ile 9 Ekim karşılaştırıldığında yüzde 4 artış göstererek 133 milyar liradan 137 milyar liraya çıktı. Ancak 18 Eylül'de 144 milyar liraya tırmanan market harcamaları da fon krizinin etkisiyle sonrasında geri çekildi.
Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, tasfiyedeki fonların toplam fon varlıklarının yaklaşık yüzde 10'unu temsil ettiğini, fon piyasasının yüzde 90'ının normal faaliyetlerine devam ettiğini belirtti.
Türkiye'de 142 milyon kredi kartının bulunduğu ve bunun Avrupa'nın en büyük kredi kartı pazarı anlamına geldiği göz önüne alındığında, haftalık harcamalardaki 60 milyar liralık daralmanın büyüklüğü daha net anlaşılıyor. 2025 yılında kart ödemelerinin 24,1 trilyon liraya ulaştığı ve kişisel kartların hane halkı harcamalarındaki payının yüzde 54'e çıktığı bir ortamda, bu gerileme ekonomide belirgin bir frene işaret ediyor.
Eylül ayında yıllık enflasyonun yüzde 29,73'e gerileyerek Kasım 2021'den bu yana ilk kez yüzde 30'un altına inmesi, Merkez Bankası'nın politika faizini yüzde 37'de tutması gibi makroekonomik gelişmeler de bu dönemin genel ekonomik görünümünü şekillendiren faktörler arasında yer alıyor.
