TSB: Bireysel Emeklilik Sistemi'nde likidite sorunu bulunmuyor
Türkiye Sigorta Birliği (TSB), Sermaye Piyasası Kurulu'nun (SPK) 17 Eylül 2026 tarihinde Tera, Pusula, Atlas, Hedef, A1 Capital, Pardus ve Bulls olmak üzere 7 portföy yönetim şirketinin kurucusu olduğu 131 yatırım fonunun tasfiyesine karar vermesinin ardından Bireysel Emeklilik Sistemi'nden (BES) çıkış taleplerinde artış yaşandığına ilişkin haberler üzerine açıklama yaptı.
TSB'nin açıklamasında, tasfiye edilen fonlar içinde en büyük payın serbest fon türüne ait olduğu ve bu fonların BES fonları arasında bulunmadığı belirtildi. Tasfiye edilen 131 fonun toplam varlık büyüklüğü 827 milyar TL civarında olup, MKK kayıtlarına göre bu fonlarda 455 bin 758 tekil yatırımcı bulunuyor.
Açıklamada, yatırım fonları ile emeklilik yatırım fonlarının hukuki ve operasyonel yapılarının farklı olduğuna dikkat çekildi. Emeklilik yatırım fonları sadece BES'e katılanlar tarafından satın alınabilir, uzun vadeli stratejilerle yönetilir ve stopaj uygulanmazken, yatırım fonları herkes tarafından alınabilir ve stopaja tabidir. Ayrıca emeklilik yatırım fonlarında devlet katkısından yararlanma imkanı bulunuyor.
Tasfiye sürecinde görevlendirmeler yapıldı
SPK tarafından tasfiye sürecinde Tera Portföy fonları için T. İş Bankası, diğer altı portföy şirketinin fonları için ise T.C. Ziraat Bankası portföy saklayıcısı ve tasfiye yetkilisi olarak görevlendirildi. SPK'nın 21 Eylül 2026 tarihli düzenlemesiyle tasfiye süreci 3 aydan 6 aya uzatıldı. 30 Eylül 2026 tarihli kararla ise 1 milyon TL altındaki ödemelerin ara ödeme olarak yapılmasına karar verildi ve öncelik para piyasası fonlarına verildi.
Sermaye piyasalarındaki hareketlerin fon değerlerinde günlük değişimlere yol açabildiği, özellikle hisse ağırlıklı ve değişken fonlarda ilk aşamada düşüş görüldüğü ifade edilen açıklamada, TSB bugüne kadar emeklilik yatırım fonlarında herhangi bir likidite sorunu ortaya çıkmadığını vurguladı.
Sistem verileri ve katılımcı davranışları
Emeklilik Gözetim Merkezi (EGM) verilerine göre BES ve Otomatik Katılım Sistemi (OKS) toplam fon büyüklüğü 14 Eylül'de 2,613 trilyon TL iken, 28 Eylül'de 2,566 trilyon TL'ye geriledi. EGM, 4632 sayılı Kanun uyarınca 10 Temmuz 2003 tarihinde İstanbul'da kurulmuş olup, bireysel emeklilik sisteminin güvenli işletilmesi, emeklilik şirketlerinin gözetimi, fon performans değerlendirme sistemi yönetimi ve katılımcı bilgilerinin saklanması görevlerini yürütmektedir.
TSB'nin sektör verilerine göre 14-18 Eylül döneminde sisteme yeni girişler, 21-25 Eylül dönemine kıyasla yüzde 4 azaldı. Aynı dönemler arasında ayrılma talepleri yüzde 22, gerçekleşen çıkış işlemleri ise yüzde 9 geriledi. Katılımcıların bilgi alma amacıyla şirketlere başvurularında artış yaşanırken, iletilen şikayetlerin yüzde 14 yükseldiği belirtildi.
Gözetim mekanizmaları aktif
BES'te emeklilik şirketi, portföy yönetim şirketi ve saklama kuruluşunun görev ve sorumluluklarının birbirinden ayrıldığı belirtilen açıklamada, sistemin SPK, SEDDK, Takasbank ve Emeklilik Gözetim Merkezi'nin düzenleme, denetim, gözetim ve saklama mekanizmalarına tabi olduğu kaydedildi.
EGM tarafından kurulan Fon Gözetim Platformu'nun fonların faaliyet, değerleme ve işlemlerinin mevzuata uygunluğunu izlediği, Fon Performans Değerlendirme Sistemi'nin ise fonların performans açısından etkin yönetilip yönetilmediğini değerlendirdiği aktarıldı.
EGM'nin 28 Eylül 2026 tarihli verilerine göre BES ve OKS'deki toplam katılımcı sayısı 18,3 milyona yaklaşırken, devlet katkısı dahil BES fon büyüklüğü 2,4 trilyon TL, OKS fon büyüklüğü ise 164 milyar TL'nin üzerine çıktı. Toplam fon büyüklüğü 2,566 trilyon TL seviyesinde bulunuyor.
Uzun vadeli tasarruf sistemine vurgu
TSB açıklamasında, BES'in düzenli katkı payı ödemeleriyle zaman içinde birikim oluşturmaya dayanan uzun vadeli bir tasarruf sistemi olduğu belirtildi. 27 Ekim 2003 tarihinde 4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu ile faaliyete başlayan sistem, 2013 yılında önemli değişiklikler görmüş ve 2017'den itibaren Otomatik Katılım Sistemi uygulanmaya başlanmıştır.
Katılımcıların kısa vadeli piyasa hareketlerinin yanı sıra sistemde kalma sürelerini, risk profillerini ve uzun vadeli finansal hedeflerini dikkate alarak karar vermelerinin önem taşıdığı ifade edildi. Katılımcılar, bireysel emeklilik sisteminde fon dağılımlarını ve fonlar arasındaki geçişlerini yılda en fazla 12 kez değiştirebilirken, normal yatırım fonlarında böyle bir sınırlama bulunmuyor.
BES'te devlet katkısı oranı, 1 Ocak 2026 tarihinden itibaren yüzde 30'dan yüzde 20'ye düşürüldü. Devlet katkısı hak edişi sistemde kalma süresine bağlı olup, en az 3 yıl kalanlar yüzde 15, 6 yıl kalanlar yüzde 35, 10 yıl kalanlar yüzde 60 oranında hak kazanırken, 10 yıl kalıp 56 yaşını dolduranlara tam katkı ödeniyor. Açıklamada, yüzde 20 oranındaki devlet katkısının uzun vadeli tasarrufu destekleyen bir teşvik olmaya devam ettiği kaydedildi.
